الف: «انسان جز از طریق همطرازان خود ستایش نمی شود».
ب: «بله، وکسی که شما را ستایش می کند به طور ضمنی می گوید که تو همطراز منی».
جملات فوق را پیشتر در حکمت شادان نیچه که با اشاره ای به گوته آن ها را ذکر کرده خوانده بودم. حقیقتش آن موقع به نظرم درست نرسید و صرفا از روی آن گذشتم. چند روز پیش بی مناسبت (شاید هم با مناسبتی که در خودآگاهم از آن اطلاع نداشتم) مجددا مضمون آن به ذهنم رسید و باعث شد کتاب را بگردم تا آن را پیدا کنم. با اینکه الآن هم صد در صد با این دو عبارت موافق نیستم ولی حداقل می تونم بفهمم که چه اخلاقی از چه دسته آدم هایی منظور نظر نویسنده بوده.
بسیاری اوقات نیت پاکی در مورد بقیه نداریم یا حداقل در مورد همه نداریم. در مقیاس کوچک تر شاید همه ما به یاد داشته باشیم که دوست هم کلاسی یا بچه همسن فامیل را که شاگرد اول شده با برچسب هایی مثل «خرخون» و آدمی که فقط درس خواندن بلد هست» سعی کرده ایم که در نظر بقیه پایین بکشیم. خود من شخصا هیچ وقت دید تحسین آمیزی نسبت به رتبه های اول کنکور که به عنوان ممتازان علمی اعلام می شود نداشته ام. یا وقتی از کار یا رفتار کسی که به نوعی هم سطح ما هست در غیابش و در حضور ما تعریف می شود، به نوعی سعی در بی اهمیت جلوه دادن آن می کنیم. تا جایی که حتی گاهی خودمان بلافاصله از اینکه نزد دیگران این عمل را انجام می دهیم و خود را خراب می کنیم تعجب می کنیم. اینکه ریشه این دسته اعمال حسادت است یا چیز دیگر را کاری ندارم. اما حداقل فکر کنم که می توان این نتیجه را گرفت که وقتی با این اخلاق رضایت به تحسین و ستایش شخص دیگری می دهیم، مطمئن شده ایم که به نوعی همطراز ما هستند و کنار آن ها ایستادن به هیچ وجه موجب کوتوله جلوه دادن ما نخواهد شد. و یا در ارتباط با جمله دوم ممکن است هر گاه زبان به ستایش کسی می گشاییم و در مقام شمردن صفات نیک کسی برمی آییم، این آفت در سخنان ما بسیار شایع شود که آن دسته از ویژگی هایی را برشماریم که در خود ما نیز هست و به نوعی تذکر آن ها باعث ارتقای خود نیز می شود. به عبارت خلاصه ستایش دیگران و خود را همزمان انجام می دهیم. یک تیر و دو نشان.
